Majör ve Minör Gamın Akorları

Gamları incelerken her gamın belirli seslerden oluştuğunu gördük. Bir eseri çalarken eserin üzerine kurulduğu gam (eserin tonu), incelememiz gereken önemli bir öğe olarak karşımıza çıkar. Çünkü çok sesli şarkılarda, eserin gamı üzerinden hareket edilir ve o gamın belirlediği bölümlerde, gam seslerinden eserin akorları bulunur.

Ama burada bir noktayı açmamız gerekiyor. Günümüzde, bizim kurduğumuz çerçevenin dışında olan milyonlarca eser var. 20. yüzyılın başında Klasik Batı Müziği’nde ortaya çıkan ‘atonal’ müzik, tüm makamsal müzikler, caz gibi müzikler bizim yukarıda kurduğumuz çerçevenin dışında kalıyor.

Majör ve minör gamların akorları, birçok müzik okulunda Romen rakamları ile gösterilir. Akorun kök sesi gamın hangi derecesi ise o sayı ile gösterilir. Ayrıca majör ve arttırılmış akorlar büyük Latin harfleriyle ve büyük Romen rakamlarıyla, minör ve eksiltilmiş akorlar küçük Latin harfleriyle ve küçük Romen rakamlarıyla yazılır.

Bu bölümde majör ve minör gamların alabilecekleri akorları inceleyeceğiz. Bunu yaparken Do majör ve Do minör gamlarını temel alıp diğer gamlara da genelleyeceğiz.

Majör Gam Akorları

Her derecenin akorunu bulurken o dereceyi kök ses (birinci ses) kabul edip, gamda o sesten başlayarak birinci, üçüncü ve beşinci seslerle bir triad oluşturup o derecenin akoru bulunur. Bulunan triadın aralık ilişkilerine bakılarak da triadın majör, minör, eksiltilmiş veya arttırılmış olduğunu anlarız.

Böylelikle Do majör gamının 1. derecesinin akorunun Do, Mi ve Sol seslerinden oluşan Do majör akoru olduğunu görürüz. Bu örnekten yola çıkarak da herhangi bir majör gamın 1. derecesinin akorunun majör akor olduğunu söyleyebiliriz.

Böylelikle Do majör gamının 2. derecesinin akorunun Re, Fa ve La seslerinden oluşan Re minör akoru olduğunu görürüz. Bu örnekten yola çıkarak da herhangi bir majör gamın 2. derecesinin akorunun minör akor olduğunu söyleyebiliriz.

Böylelikle Do majör gamının 3. derecesinin akorunun Mi, Sol ve Si seslerinden oluşan Mi minör akoru olduğunu görürüz. Bu örnekten yola çıkarak da herhangi bir majör gamın 3. derecesinin akorunun minör akor olduğunu söyleyebiliriz.

Bu şekilde devam ederek Do majör gamından elde edebileceğimiz bütün akorları buluruz. Romen rakamlarıyla ifade edilmiş bu akorlar aşağıdaki gibidir:

Aşağıda La majör gamından elde edebileceğimiz akorlar yazılmıştır:

Yukarıdaki örneklerden yola çıkarak, tüm majör gamların akorları için şöyle bir genelleme yapabiliriz:

Majör Gamın Dereceleri

1. derece

2. derece

3. derece

4. derece

5. derece

6. derece

7. derece

Akor Türü

Majör

Minör

Minör

Majör

Majör

Minör

Eksiltilmiş

Romen Rakamı ile gösterimi

I

ii

iii

IV

V

vi

vii˚

Yani herhangi bir majör gamın her zaman birinci, dördüncü ve beşinci derecesi majör; ikinci, üçüncü ve altıncı derecesi minör; yedinci derecesi eksiltilmiş bir akor oluşturur.

Minör Gam Akorları

Minör gamların üç çeşit olmasından dolayı oluşturdukları akorlar birbirinden farklıdır. Minör gamların akorlarını bulurken de majör gamda uyguladığımız yöntemler geçerli olacaktır. Şimdi sırasıyla doğal minör, armonik minör ve melodik minör gamın akorlarını inceleyelim.

Doğal Minör Gamın Akorları:

Majör gamlarda uyguladığımız yöntemleri uygulayınca, La minör gamının birinci derecesinin akoru La, Do ve Mi seslerinden oluşan La minör akorudur. İkinci derecesinin akoru ise Si, Re, Fa sesleriden oluşan Si eksiltilmiş akorudur. Bu yolla devam edersek, La doğal minör gamının sesleri üzerinden elde edebileceğimiz tüm akorların Romen rakamlarıyla gösterilmiş şeklinin aşağıdaki gibi olduğunu görürüz:

Aşağıda Mi minör gamından elde edebileceğimiz akorlar yazılmıştır:

Yukarıdaki örneklerden yola çıkarak, tüm doğal minör gamların akorları için şöyle bir genelleme yapabiliriz:

Minör Gamın Dereceleri

1. derece

2. derece

3. derece

4. derece

5. derece

6. derece

7. derece

Akor Türü

Minör

Eksiltilmiş

Majör

Minör

Minör

Majör

Majör

Romen Rakamı ile gösterimi

i

ii˚

III

iv

v

VI

VII

Yani herhangi bir doğal minör gamın her zaman birinci, dördüncü ve beşinci derecesi minör; üçüncü, altıncı ve yedinci derecesi majör; ikinci derecesi eksiltilmiş bir akor oluşturur.

Not: Doğal minör gamından oluşturulan akorlarda, 5. derecenin oluşturduğu akor yukarıda gösterildiği gibi minör (v) olarak kullanılmasının yanısıra, birçok durumda majör (V) olarak da karşımıza çıkar. Bunun nedeni armonik yürüyüş (progression) kurallarındaki V→i yürüyüşünün kullanılmasıdır. Dominant akor olan V, karar akoruna (i) gitmek ister. Tam kadans denilen kadans türü de V→i yürüyüşüdür. Bu konuyu iyi anlamak için daha kapsamlı bir armoni bilgisine sahip olmak gerekir. Bu metotta armoni konusunda ayrıntıya girilmeyecektir.

Armonik Minör Gamın Akorları:

Armonik minör gamı, doğal minör gamının 7. derecesinin yarım ses tizleştirilmesiyle oluştuğu için, bu sesi alan akorlar doğal minördeki akorlardan farklılık gösterir. Armonik minör gamının birinci derecesinin akoru La, Do ve Mi seslerinden oluşan La minör akoru; ikinci derecesinin akorunun Si, Re, Fa sesleriden oluşan Si eksiltilmiş akoru; üçüncü derecesinin akoru ise, Do, Mi, Sol diyez seslerinden oluşan Do arttırılmış akorudur. Bu yolla devam edersek, La armonik minör gamının sesleri üzerinden elde edebileceğimiz tüm akorların Romen rakamlarıyla gösterilmiş şeklinin aşağıdaki gibi olduğunu görürüz:

Aşağıda Si armonik minör gamından elde edebileceğimiz akorlar yazılmıştır:

Yukarıdaki örneklerden yola çıkarak, tüm armonik minör gamların akorları için şöyle bir genelleme yapabiliriz:

Armonik Minör Gamın Dereceleri

1. derece

2. derece

3. derece

4. derece

5. derece

6. derece

7. derece

Akor Türü

Minör

Eksiltilmiş

Arttırılmış

Minör

Majör

Majör

 

Eksiltilmiş

 

Romen Rakamı ile gösterimi

i

ii˚

III +

iv

V

VI

vii˚

Yani herhangi bir armonik minör gamın her zaman birinci ve dördüncü derecesi minör; beşinci ve altıncı derecesi majör; ikinci ve yedinci derecesi eksiltilmiş; üçüncü derecesi ise arttırılmış bir akor oluşturur.

Melodik Minör Gamın Akorları:

Melodik minör gam, diğer minör gamlardan farklı olarak çıkıcı gamlarda 6. ve 7. derecedeki sesleri yarım ses tiz alıp, inici gamlarda ise bu sesleri natürel aldığından, bu gamın oluşturduğu akorlar da çeşitlilik gösterir. İnici gamlarda melodik minör gamın aldığı sesler doğal minör ile aynı olduğundan, oluşturduğu akorlar da aynıdır. Biz bu bölümde sadece melodik minörün çıkıcı gamlarda oluşturduğu akorları inceleyeceğiz.

La melodik minör çıkıcı gamı, Fa# ve Sol# arızalarını alır. La melodik minör gamının birinci derecesinin akorunun La, Do ve Mi seslerinden oluşan La minör akoru; ikinci derecesinin akorunun Si, Re, Fa# sesleriden oluşan Si minör akoru; üçüncü derecesinin akorunun ise, Do, Mi, Sol# seslerinden oluşan Do arttırılmış akoru olduğunu görürüz. Bu yolla devam edersek, La armonik minör gamının sesleri üzerinden elde edebileceğimiz tüm akorların Romen rakamlarıyla gösterilmiş şeklinin aşağıdaki gibi olduğunu görürüz:

Aşağıda Do melodik minör gamından elde edebileceğimiz akorlar yazılmıştır:

Yukarıdaki örneklerden yola çıkarak, tüm melodik minör gamların çıkıcı akorları için şöyle bir genelleme yapabiliriz:

Melodik Minör Çıkıcı Gamının Dereceleri

1. derece

2. derece

3. derece

4. derece

5. derece

6. derece

7. derece

Akor Türü

Minör

Minör

Arttırılmış

Majör

Majör

Eksiltilmiş

Eksiltilmiş

Romen Rakamı ile gösterimi

i

ii

III +

IV

V

vi˚

vii˚

Yani çıkıcı herhangi bir melodik minör gamın her zaman birinci ve ikinci derecesi minör; dördüncü ve beşinci derecesi majör; altıncı ve yedinci derecesi eksiltilmiş; üçüncü derecesi ise arttırılmış bir akor oluşturur.